Fantasy, leuk tijdverdrijf of weinig origineel?

Nadat ik in mijn jeugd met veel plezier Tolkien's Lord of the Rings heb gelezen ben ik een tijdje geleden met een andere bekende Fantasy schrijver begonnen, namelijk Terry brooks met de sword of Shannara. Het werd al vrij snel duidelijk dat er wel een heel duidelijke overeenkomst bestaat tussen het verhaal van Lord of the Rings en Sword of Shannara. Een kleine groepje goedaardige die duidelijk in de minderheid zijn moeten het opnemen tegen het kwaad met een veel grotere kracht.

Nu vroeg ik mij dus af, bevat het fantasy genre echt zo weinig originele verhaallijnen zonder een duidelijke "het kleine goede tegen het grote kwade"?

Mijn ervaring met, en kennis van fantasy literatuur is zeer beperkt, dus ik kan mijn mening niet goed staven. Het thema van goed vs. kwaad is populair in vele genres, maar toen ik je vraag las, vroeg ik mij af of er uberhaupt wel andere thema's geschikt zijn voor dit specifieke genre. Is het nog wel fantasy als de verhaallijn er drastisch anders uitziet dan hoe je het net hebt omschreven? Ik kan me ook voorstellen dat Tolkien als hoogtepunt binnen het genre wordt gezien; wellicht worden zijn verhaallijnen tot een soort standaard verheven.

Ik weet er te weinig van. De fantasy literatuur die ik heb gelezen beperkt zich tot de komische hoek, waarbij je je kunt afvragen of het daadwerkelijk onder de noemer fantasy valt. Zo heb ik enkele boeken uit de Discworld-serie van Terry Pratchett gelezen. Met plezier overigens, maar, om in te haken op de discussietitel, veel meer dan leuk tijdverdrijf was het niet.

Aan Tolkien heb ik mij nooit gewaagd, vermoedelijk omdat het voor mij te ver van de realiteit afstaat, en daardoor niet 'relevant' genoeg is.

Afgaand op wat ik de laatste jaren aan fantasy heb gelezen, ben ik geneigd je slotzin te onderschrijven. Ik ervaar zo'n beperking in een genre overigens lang niet altijd als hinderlijk, maar als een schrijver de platgetreden paden opzoekt, dan wil ik hem wel zien schitteren. Om een voetbal-metafoor te gebruiken: iedereen kent het spelletje en er zijn weinig mensen die met plezier naar NEC-Heracles kijken. Daar moet je liefhebber voor zijn. Maar iedereen die zich maar enigszins in het spelletje heeft verdiept, zal met genoegen naar het werk van Messi of Zidane kijken of hebben gekeken. In dat licht was bijvoorbeeld de Harry Potter-reeks briljant.

Het vuistdikke Jonathan Strange & Mr. Norell van Susannah Clarke van een jaar of tien geleden voegde echt iets toe aan het genre. De boeken van Scarlett Thomas bevatten prachtige fantasy-elementen - The End Of Mr. Y over een 'verdoemd boek' klinkt afgezaagd, bleek een pareltje. Zij is dankzij dat boek een van de schrijvers geworden waarvan ik het boek koop zodra ik weet dat er een nieuwe titel is.

Het werk van Murakami bevat ook de nodige fantasy-elementen, maar ik bijt nog liever mijn tong doormidden dan dat ik zijn werk weinig origineel noem.

Tolkiens cyclus is voor mij overigens een onneembare vesting. Door de stortvloed aan details raak ik mijn belangstelling voor het verhaal - dat ik uiteraard al ken via films en mensen in mijn omgeving - volledig kwijt.

Ik ben een liefhebber van fantasy en daardoor ook een beetje zoals de figuren in de doos hier, vrees ik: ...
Leuk tijdverdrijf, zeker. Ik lees liever over dingen die niet bestaan dan over de dagelijkse beslommeringen of problemen.
Weinig origineel? Volgens mij ook. De Belgariad van David Eddings, de Wetten van de Magie van Terry Goodkind en Eragon van Christopher Paolini hebben één ding gemeen: ik ben tot bij het tweede boek in de reeks geraakt, niet verder. Ze staken me tegen. Een wereld die snel-snel wordt uitgebreid voor een sequel, een boel onmogelijke misverstanden, een held die veel te lang in het ongewisse wordt gelaten... bah. Sorry.
De Schijfwereld van Terry Pratchett steekt de draak met de cliché's, maar na een aantal volumes heb je het ook wel gezien.
Aan het Rad des Tijds van Robert Jordan heb ik nooit durven beginnen... en meestal laat ik me niet afschrikken door de dikte van een boek.
Anderzijds heb ik ontzettend veel plezier beleefd aan:
Harry Potter van J.K. Rowling: afgezaagd verhaal (wees met onvermoede krachten, een grote slechterik die door de wees geobsedeerd is en veel te ingewikkelde plannen beraamt, een overwinning dankzij de kracht van de liefde), briljante personages, schitterende details.
Volkhavaar van Tanith Lee: de universele (cliché ;)) strijd tussen goed en kwaad wordt hier "verkleind" tot een tovenares die haar geliefde wil redden (en niet de wereld)
De Koudvuur-trilogie van C.S. Friedman: een totaal ander verhaal, grijze tot duistere personages (en géén zuivere jongensheld), geen voorspellingen.

Als we "fantasy" zien als de verzamelnaam voor alle verhalen waar er bovennatuurlijke elementen in voorkomen, of beter gezegd: elementen die niet onze natuurwetten volgen, dan zit er veel meer in dan Tolkien-lookalikes.

Zo te zien zijn er dus gelukkig nog ruim voldoende opties voor het vinden van fantasy met een andere insteek.

Ook ik heb de Harry Potter reeks gelezen en ondanks dat het ook hier weer ging om (zoals Tamske al vermelde) cliché verhaal vond ik het toch erg goed geschreven, vooral de vele verschillende maar toch duidelijk herkenbare karakters en de grote verscheidenheid aan achtergrond informatie waar goed over nagedacht is.

Ik heb een paar weken geleden Small Gods uit de discworld serie van Terry Pratchett gekocht, dit in mijn interesse naar andere type fantasy boeken. Ik moet er eerlijk bij zeggen dat ik er nog niet aan begonnen ben. Een echte aanrader is trouwens de Engelse documentaire over Pratchett's gevecht tegen alzheimer.

Onderweg dacht ik nog aan enkele (tegen)voorbeelden.
Meestermagiër van W.J. Maryson: heb alle 6 de boeken gelezen, hoe verder naar achter hoe diagonaler. Te lang en overdreven "groots" naar mijn smaak. Aan de andere kant zit het wel vol magie en avonturen en daarom heb ik er verder doorgeploeterd. Denk ik. Ik moest mezelf bekennen dat ik, voor het eerst in mijn leven, een boek vol magie en avonturen eigenlijk saai vond.
Dat toont eigenlijk goed aan hoe ik sta ten opzichte van fantasy (en science fiction). Ik hou ontzettend veel van te lezen over onwerkelijke dingen; over magie, reuzen, monsters, robots; kortom ik hou van fantasierijke verhalen. Maar als je dan telkens weer hetzelfde verhaal voorgeschoteld krijgt... Meestermagiër is een vuurwerk van (binnen die fantasiewereld) uitzonderlijke gebeurtenissen: voor het eerst wordt een mens ontvangen door één of ander oerwezen, in het eerste boek ziet de held het mooiste landschap ooit,...

De boeken van Walter Moers focussen op de avonturen van een hoofdpersonage in een ongelooflijk fantasierijke omgeving. Hij is niet voorbestemd om de wereld te redden, hij probeert te overleven of een verloren vriend te zoeken of... Ik raad ze je van harte aan.
The Edge Chronicles van Paul Stewart en Chris Riddell vallen ook in die categorie. Soms is het hoofdpersonage inderdaad de enige die iets kan bereiken, maar dat is dan compleet toevallig en volledig aannemelijk gemaakt (hij heeft het laatste vliegende schip in handen,...). Soms nét iets te veel uitzonderlijke capaciteiten voor de held, maar dat merkte ik pas nadat ik het een aantal keer herlezen had. En ik ben het niet eens met de politieke boodschap erachter, maar dat heeft geen invloed op de literaire en/of amusementswaarde van het werk.

Tenslotte heb ik een tijdje lang getwijfeld of ik deze tegenvoorbeelden wel zou opnoemen. Ikzelf schrijf fantasy en science fiction, en ik probeer tenminste om de cliché's te vermijden waar ik me zelf aan erger!
In De zes snaren (http://www.freemusketeers.nl/index.php/pagina/boeken/aktie/details/boek/1105/de-zes-snaren.html) loopt alles mis wanneer ze een voorspelling volgen en is het hoofdpersonage niet de jongensheld waarover de voorspelling gaat, maar één van zijn medestanders.
In De vierde god (http://www.pumbo.nl/boek/devierdegod) twijfelt de heldin er voortdurend aan of ze wel voor de goede kant aan het vechten is.

Walter Moers! Walter Moers! (Sorry, ik ben héél grote fan van de man, zo erg zelfs dat ik indertijd het niet-vertaalde Ensel und Krete in het Duits heb doorworsteld.)

Ik heb tijdens mijn tienerjaren een echte fantasy-periode gekend en ik heb nog altijd wel een boontje voor het genre. Tolkien moet ik dankbaar zijn om mij door mijn middelbare schoolperiode te slepen. Harry Potter heb ik ook met veel plezier gelezen, ondanks het feit dat het verhaal inderdaad nogal standaard goed vs. slecht is en er af en toe betrekkelijk weinig originaliteit bij komt kijken. Het idee van de tovenaarsschool is bijvoorbeeld zo oud als de straat (Jill Murphy, om maar iets te noemen). Het valt echter niet te ontkennen dat de plot van Harry Potter verder goed in elkaar zit, en dat Rowling heel goed informatie kan verdelen.

En verder: Roald Dahl! Die zit in sommige van zijn kinderboeken toch ook wel op de grens met fantasy en pakt de zaak dan ook nog eens behoorlijk origineel aan. Ok, we hebben wel meer boeken gezien met reuzen en heksen, maar vriendelijke reuzen en heksen met vierkante voeten zijn heel wat dunner gezaaid. En dan zwijgen we nog over de leuke grappen.

Philip Pullmans trilogie is ook zéér de moeite. Ok, het is inderdaad het kleine goed vs. het grote kwaad, maar voor de rest zijn de drie boeken ongelofelijk inventief, en zijn ze ook nog eens kritisch over macht, religieuze instituten en de wetenschap.

En, tot slot, om het af te leren, kan ik jullie allemaal van harte de inkt-trilogie van Cornelia Funke aanraden. Nu goed, het eerste deel tenminste, verder ben ik door tijdsgebrek ook nog niet gekomen. Alweer jeugdliteratuur - ik heb sowieso altijd al de indruk gehad dat veel van de beste fantasy in die regionen is te vinden. Het verhaal gaat over een man, die zo goed kan voorlezen dat hij personages en voorwerpen uit boeken tot leven kan wekken, met alle gevolgen vandien uiteraard. Leuk idee, en vooral: veel intertekstualiteit, iets wat ik altijd wel weet te waarderen.

Ik heb indertijd, begin zeventiger jaren, "In de ban van de ring" helemaal voorgelezen aan mijn twee oudste kinderen. (De jongste werd toen net geboren.) Ik had/heb de hardcover-uitgave in de vertaling van Max Schuchart, die het boek tot een groot Nederlands boek maakt. Ik lees nog wel eens in de Engelse uitgave, die ik ooit cadeau heb gekregen, maar dat is bijna een ander boek. De twee versies vormen voor mij samen een van de zeer weinige boeken die ik evenzeer in het oorspronkelijk als in het Nederlands kan lezen. Inderdaad staat het boek vol niet zo makkelijk te vertalen woorden en ik heb enorme bewondering voor de uiterst originele vertaling. Het verhaal vind ik wel "relevant". In het algemeen heb ik ook liever te maken met romans die "ergens over gaan", b.v. van Philip Roth, maar dat doet "The Lord of the Rings" ook, namelijk over moraal. Minzaam aanbevelend.

De serie Het Lied van IJs en Vuur van George R.R. Martin vind ik een absolute uitschieter in het fantasy genre. Jaren geleden heb ik alle vier de delen in sneltreinvaart gelezen, wat met minimaal achthonderd pagina's per boek geen kleine daad is. In deze boeken gaat het ook niet uitsluitend om het 'kleine goede tegen het grote kwaad', maar om een volledige wereld vol met karakters die allemaal hun positieve en negatieve kanten hebben. Recent zijn de boeken verfilmd voor televisie onder de naam A game of thrones, wat overigens ook een heel mooie serie geworden is. Op dit moment zit ik vol smart te wachten tot volgende maand het nieuwste boek in Nederland zal uitkomen. Helaas heb ik alle boeken in het Nederlands en wil ik hier niet nu opeens van afstappen, dus moet ik wachten op de vertaling. Het vervelendste is nog wel dat de Nederlandse uitgever het boek te dik vindt en er daarom ook nog eens twee delen van heeft gemaakt, waarvan de tweede natuurlijk nog langer op zich laat wachten.

Ik was nog nooit zo erg geïnteresseerd in fantasy en "The little Hobbit" (moesten wij in Engels lezen) vond ik onzettend saai.

Inmiddels heb ik genoeg van al die verhaaltjes over vampiren, elfjes en edele strijders. Dat heeft er zeker mee te maken, dat zich een hoge percentage van amateurschrijvers in Duitsland met meer of minder originaliteit op dat gebied uitleeft. In de betreffende portalen en fora wordt men ermee dood gegooid. Het is een beetje zo als in de film Groundhog day.

Elke genre heeft wel min of meer hetzelfde soort verhaallijnen, het gaat er juist om hoe het gebracht wordt. Soms is er wel eens een auteur die met iets heel origineels komt, maar vaak hebben ook andere genres wel veel van hetzelfde in andere jasjes gegoten.

Zelf lees ik zowat alles, alleen van vampierverhalen moet ik het niet zo hebben, al vond ik sommige boeken over vampieren goed. In verhalen van Tolkien zie ik zelf eigenlijk meer dan alleen strijd tussen goed en kwaad, het milieu komt ter sprake in de trilogie (bomen die uiteindelijk zichzelf moeten gaan verdedigen bijvoorbeeld), rassenhaat en vriendschap tussen rassen (elven en dwergen bijvoorbeeld), het toch weer vinden van hoop en kracht in (schijnbare) hopeloze situaties (hoe vaak denk je wel niet dat het waarschijnlijk slecht zal aflopen?) om enkele van de duidelijkste elementen uit 'In de ban van de ring' op te noemen.

Ik heb wel eens het voornemen gehad 'n boek te schrijven dat fantasy op 'n heel andere manier zou benaderen. Niet met elfjes en pratende beestjes, maar gewoon met mensen en hoofden vol verbeelding. Geen oorlogen, maar een kabbelend reisverslag terug de verbeelding in... 't Klinkt zo zweverig nu, maar zweverig wilde ik 't niet maken. Wel dromerig en melancholiek. Ik heb stukken van dat nooit voltooide boek wel 'ns op internet gepubliceerd. Misschien maak ik 't nog wel af. Eerst wil ik 'n gewoon boek schrijven, anders nemen ze me natuurlijk nooit meer serieus.

Nu heb je me nieuwsgierig gemaakt. Is dat boek nog online en zo ja, kun je dan hier een link delen?

Nee, het stond op het vkblog, maar dat is offline gegaan. Ik zal 'ns zien of ik er op dit forum wat van kan posten. Eerst ga ik 't zelf nog allemaal herlezen.

Succes met het schrijven. Soms zijn we onzeker over iets wat eigenlijk best goed blijkt te zijn en soms hoeft er maar iets kleins te worden verbeterd en dan is de tekst prima. Je weet maar nooit. Misschien een idee om ooit een manuscript (of een klein gedeelte ervan) te laten nakijken door een schrijfinstituut. (zoals ScriptPlus, prima advies en bruikbare opbouwende kritiek)