Kwaliteit versus smaak

Deze discussie houdt wat verband met de "wat is literatuur?" maar ik heb toch een nieuwe geopend.

Even wat achtergrond. Tijdens mijn middelbare schooltijd heb ik, zoals zovelen, verplichte lectuur en boekbesprekingen moeten doen. Ik had er een hekel aan, niet alleen omdat ik ervoor moest werken maar ook omdat de boeken me niet interesseerden. Sindsdien heb ik altijd de indruk dat goede literatuur saai en/of ingewikkeld moet zijn.
Als ik kijk naar de kritiek die er op Harry Potter komt (meestal niet gerekend tot de literatuur - maar om onduidelijke reden wordt C.S. Lewis dat vaak wel) heb ik de indruk dat alles subjectief is. Vind je het slecht, dan noem je het "cliché" en verwijt je Rowling dat ze niet met het hoofdpersonage begint, dat niet meteen duidelijk is wat er op het spel staat, en als je echt pedant wil doen ook nog eens het gebruik van dubbele leestekens (?!) en all-caps. Vind je het goed, dan spreek je over "tijdloze thema's met een eigen draai en een knipoog naar de actualiteit", vind je het origineel om eens niet met het hoofdpersonage te beginnen en zeg je niets over die leestekens of die all-caps.

Nu is mijn vraag: is, binnen de boekenwereld, alles een kwestie van smaak? Of is er ook een verschil in kwaliteit waar (bijna) iedereen het over eens kan zijn?
Kan een boek tegelijk goed zijn én leuk om te lezen?

Nu ik erover nadenk: ik had die problemen alleen in de Nederlandse les. Bij Engels heb ik Brave New World van Aldous Huxley en I never promised you a rose garden van Joanne Greenberg verslonden; bij Frans las ik graag Rendez-vous avec mon fils door Jeanine Boissard en Un sac de billes van Jozeph Joffo. In het Nederlands moest het blijkbaar over verloren liefdes en puberproblemen gaan (Robinson van Doeschka Meijsing) of over filosofische discussies tussen wetenschappers (Nooit meer slapen van W.F. Hermans). Ik heb niets tegen een portie maatschappijkritiek of psychologisch complexe karakters, maar mogen ze ook eens iets beleven?

Volgens mij stel je het te zwart-wit. Je kunt onmogelijk beweren dat de hoofdpersoon in Nooit meer slapen niets beleeft, tenzij je het boek niet hebt gelezen. Je kunt onmogelijk zeggen dat er in De ontdekking van de hemel niets gebeurt, of dat In Babylon van Marcel Moring slaapverwekkend is.

Net zo min kun je roepen dat Harry Potter geen literatuur is. Natuurlijk is het een overzichtelijk verhaal: het is een jeugdboek! Neemt niet weg dat de Potter-reeks via het traditionele raamwerk van een fantasyboek is geschreven. Maar als dat een doorslaggevende factor is in het al dan niet toekennen van het stempel 'literatuur', dan moeten de heilige huisjes van de dames en heren critici ook door de molen: er zijn immers tal van schrijvers die hun werk volgens een formule schrijven. Ook de grote.

Toch bestrijd ik het idee dat het altijd een kwestie is van smaak: iedereen weet dat bijvoorbeeld dat de boeken van Appie Baantjer absoluut niet tot de literatuur gerekend kunnen worden. Binnen het genre pulpboekjes allicht een meesterlijke reeks, de boeken van De Cock, maar de schrijver hoefde alleen maar misdrijf in de juiste mal te gieten en er was er weer eentje klaar. Geen visie, geen fenomenale taal, geen dubbele laag, maar plat vermaak. Ik denk niet dat meneer Baantjer ooit iemand aan een nieuw inzicht heeft geholpen. Dat is overigens geen verwijt: ik vind het verder prima, want ik hoef die boekjes niet te lezen. Ik erger me aan vodden met pretenties, en dan heb ik het over dingen als De Da Vinci Code. Een plotlijn uit een slechte Amerikaanse actiefilm, wat gehannes met een min of meer geplagieerde theorie, nog een rondje Eyes Wide Shut en taadaaa: een literaire sriller...

Dat is heel iets anders dan literatuur, hoewel een boek je wel of niet kan liggen. Ik schrijf elders op dit forum dat ik Het verdriet van België een draak van een boek vind, maar je zult me nooit horen roepen dat het geen literatuur is.

Overigens herken ik een deel van je probleem wel: ik heb door een iets te fanatieke leraar Nederlands best een lange tijd een hekel gehad aan de Nederlandse literatuur. Dat krijg je er van als je een klas pubers wilt leren citeren uit Karel ende Elegast. Dat was zo'n gast die ook werkte met een vaste lijst - Damokles en Nooit meer slapen wel, Ik heb altijd gelijk weer niet (waarschijnlijk omdat hij het niet had gelezen). Het heeft echt een paar jaar geduurd voor ik daar vanaf was.

Het gekke is dat Karel ende Elegast nu juist één van mijn favorieten was!
Nooit meer slapen, ja, de hoofdfiguur zit wel één of andere pool (ik weet niet meer welke, ik denk de zuidpool) af te reizen en verdwaalt, maar dat moet je zoeken achter discussies en een reeks van gedachten en inzichten. Ik heb het liever andersom: actie op de voorgrond, boodschap op de achtergrond.
Is dit dus alweer een kwestie van smaak? Als jij het goed vindt en ik slecht, dan is dat toch smaak? Kun je me een criterium geven waarom ik "Nooit meer slapen" beter zou moeten vinden dan de "Da Vinci Code"? Niet dat ik de Da Vinci Code zo goed gevonden heb... een complottheorie, een waarheid die bewust verborgen gehouden wordt. Gaap. Eén keer gelezen, maar ik wil het niet herlezen.

Misschien heb ik het in mijn eerste post iets te sterk gesteld. Ik weet heus wel dat goed (met een boodschap, met iets om over na te denken, enz) niet noodzakelijk betekent dat het niet in mijn smaak zou vallen. 1984 van George Orwell is volgens mij een mooi voorbeeld.

Tamske, ik vergat te melden dat de beste man ons passages wilde laten opdreunen in het middel-Nederlands. Niet gaaf als je 17 bent...

Nooit meer slapen - los van de vraag of je t wat vond - is een meerlaags, diepgravend boek over de psyche van de falende eenling. Met briljante tekstuele verwijzingen naar eerder hoofstukken en een prachtige beschrijving van het desolate landschap van het noorden van Noorwegen.

De Da Vinci Code is een uitermate slap en bijzonder slap verhaal, met bordkartonnen karaktertjes, stijf van het jatwerk en met een geheimzinnige bad guy die Dan Brown net zo goed in een Darth Vader-kostuum had kunnen hijsen op de introductiepagina. Uitgelezen om me gek te ergeren. Maar blijkbaar vonden miljoenen mensen het prachtig. Ik verwijt t ze niet: ik vermaak me ook wel eens met pulp (om terug te komen op Darth Vader: de Zahn-serie die is geschreven als epiloog op de laatste Star Wars film - die uit 1983 wel te verstaan - vond ik bijvoorbeeld zeer vermakelijk), maar ik ga niet roepen dat het literaire elementen bevat. Plat als een dubbeltje. Maar wel erg leuk.

Voor mij is er dus sprake van een duidelijk niveauverschil tussen de eenvoudiger formuleboeken en de meerlaagse verhalen. Maar ik duid het je uiteraard niet euvel als je er anders over denkt...

Weet je, door jouw enthousiasme begin ik halvelings zin te krijgen om Nooit meer slapen te herlezen...
Misschien kon ik me net iets té veel inleven in het hoofdpersonage. Ik, puber, wilde dolgraag een beroemd wetenschapper worden. De uiteindelijke boodschap is dan dat je niet van roem mag dromen omdat je anders geen echte wetenschapper bent. Vaarwel dromen van mij? Puber Tamske komt in opstand.
Nu ben ik dertig jaar en heb ik inderdaad mijn dromen van beroemd wetenschapper opzij gezet. Misschien kan ik het nu wel smaken?

Over meerlagige verhalen gesproken: wat denk je van Paul Biegel? In de boekhandel moet je zijn boeken bestellen; in de bib liggen ze bij de kinderboeken. Melancholische, poëtische sprookjes, vaak met een wrang einde.

En dan er is het probleem met die "grensgenres". Wanneer wordt "romance" erotica en wanneer wordt erotica porn? Waar ligt de grens tussen poplit en echt literatuur? Hoeveel sex moet een boek bevatten voor het erotica of gewoon porn beschouwd wordt? De boeken van Gerard Reve die ongetwijfeld literatuur zijn bevatten veel sex. Hoe onderscheid je dat soort literatuur en erotica of porn? Bestaat er bijvoorbeeld "highbrow" porn? Of is dat wat je erotica noemt?

Misschien moet de vraag: moet een literair boek überhaupt een goed boek zijn? gesteld worden.

Sommige literaire boeken hebben wel een boodschap, maar kunnen soms een tegenvallende verpakking hebben. Een boek kan een groot rommeltje zijn met te veel bijvoegelijke naamwoorden of vreemd geformuleerde zinnen, maar dat wat het zo moeilijk maakt, is misschien het element wat vragen doet opkomen bij de lezers.

Misschien moet je dat soort boeken 'conversatiestukken' noemen (net als in de kunst);
hiermee bedoel ik dat sommige literaire boeken alleen de vraag: wat is literatuur? doen rijzen. Dan daagt het de literaire wereld uit, maar blijft wel dat het niet door te komen is. Dan is het qua smaak een draak van een boek, maar heeft het toch een bepaalde functie.

Precies. Ik vind avontuur veel leuker dan diepgaande psychologische romans vol gekwelde zielen die vooral met zichzelf worstelen. Maar als ik mijn keuze voor Tanith Lee verdedig tegenover de standaard rangschikking, dan vind ik dat ik niet het recht heb om, bijvoorbeeld, Tina Toppers als minderwaardig te beschouwen...
Natuurlijk mag een personage wel grijs zijn en twijfelen en (verkeerde) keuzes maken, maar dat moet voor mij vooral uit hun acties blijken en niet uit hun innerlijke dialogen.
En dan komen we alweer op mijn eerste vraag uit: wat maakt het verschil tussen een "cliché" en een "tijdloos thema", het verschil tussen een "stijlfout" en "origineel" en, zoals WittePiet terecht zegt, tussen "porno" en "erotica"? Is dat de mening van een handvol geleerde mannen? Of is er een objectief criterium?
En met "objectief" bedoel ik echt zo objectief mogelijk, een soort formule misschien, want wat de ene "meerlagig" noemt zou de andere misschien "moeilijk doen om moeilijk te doen" noemen...

Larissa schreef:

Misschien moet de vraag: moet een literair boek überhaupt een goed boek zijn? gesteld worden.

Ja, er zijn het wat boeken die overal als literatuur beschouwd worden die saai, chaotisch, onsamenhangend en bijna totaal onleesbaar zijn. Voor mij mag je werken van 'stream-of-consciousness' auteurs en James Joyce in zo'n categorie plaatsen: anderen mogen deze boeken wel genoegelijk vinden, maar ik niet.

Als docent Engels kreeg ik van een van mijn leerlingen de vraag, of hij Dan Brown op zijn (Havo) literatuurlijst mag zetten.
Aangezien ik weet dat er verschillend over zijn werk wordt gedacht, weet ik echt niet wat ik hem moet antwoorden.
Who can help me?

Beste Johannes75, zie mijn rant hierboven. Het vehikel van Brown is geen literatuur.

Maar als ik terugdenk aan hoe ik er op mijn zeventiende bij zat in de klas, dan twijfel ik toch. Ik heb een hekel aan lezen gehad door het fanatisme van een leraar die de lat voor mij op dat moment te hoog legde. Was ik leraar Engels, dan zou ik de leerling ontmoedigen maar de optie niet blokkeren. Je zou bij de bespreking van dat boek de vraag kunnen toevoegen waarom het geen literatuur is en dan mag je hopen dat hij/zij op het uitzonderlijk stompzinnige seksisme in het boek wijst, om maar wat te noemen. Heeft je leerling een bar slecht boek gelezen en er toch wat mee gedaan...in eerste instantie zou ik echter proberen de leerling ervan te overtuigen dat er in het Engelse taalgebied wel één of twee boeken te vinden moeten zijn die meer de moeite waard zijn dan deze troep.

Ik ben benieuwd wat je doet en met welke overweging.

Laatst bijgewerkt door Thijs1973 op 12 oktober 2011, 10:36.

Aangezien ik weet dat er verschillend over zijn werk wordt gedacht, weet ik echt niet wat ik hem moet antwoorden.

Gezien de verkoopcijfers worden de boeken van Dan Brown door een bepaald lezerspubliek inderdaad gewaardeerd, maar ik denk dat het weinig controversieel is om hem niet als een literair schrijver te beschouwen. Het zijn doorgaans plotgedreven verhalen, qua genre wel eens vergeleken met het werk van John Grisham, die nota bene zelf zegt: "I know that what I do is not literature."

Bij het vak Engels gaat het echter niet alleen om de literatuur, maar vooral ook om de taalbeheersing, en dan is het toch wel bewonderingswaardig dat een leerling vrijwillig een boek van ±500 pagina's tot zich wil nemen. Verder moet je de keuzemogelijkheden allicht ook aanpassen aan het niveau van de leerling en de opleiding (vmbo/havo/vwo). Sommige docenten staan toe dat Kluun gelezen wordt, anderen niet, dus ik denk dat het vooral belangrijk is om zelf ergens een lijn te trekken. En inderdaad, er zijn genoeg alternatieven. Om in de buurt van het thrillergenre te blijven, zou ik denken aan bv. The Secret History van Donna Tartt, Lord of the Flies van William Golding, of The strange case of Dr. Jekyll and Mr. Hyde.

Ik heb de Da Vinci Code ook eerst verslonden, vóór ik besloot dat ik hem eigenlijk oppervlakkig vond. Misschien geen literatuur, maar ik heb er wel degelijk van genoten. Ik zal hem wel niet opnieuw lezen. Ik heb het boek uit de bibliotheek geleend en zal het niet aankopen.
Wij hebben in het zesde middelbaar nog klassikaal "Brave new world" van Aldous Huxley gelezen en besproken. Dat vond ik geweldig, maar ik ben dan ook een liefhebber van science fiction.

Even kort: Dan Brown zuigt en Potter is geen literatuur om de volgende redenen: bij elkaar gejat verhaal, matige dialogen, slecht ontwikkelde zwart-wit personages, bijzonder slechte schrijfstijl (vol stijlfouten, gebrek aan fantasie of finese) en ga zo maar door. Pulp dus. Misschien vermakelijk, net als een James Bond film of carnavalsmuziek, maar pulp niettemin.

Daarnaast ben ik wel van mening dat er criteria zijn, (al zijn die zelden echt objectief, maar wat doet dat er toe? Het is geen beta-wetenschap..) waarop je kwaliteit kunt beoordelen, net als bij muziek, film, eten of wijn gaat het dan om zaken als Originaliteit, eigen stijl, diepgang van verhaal, personagesontwikkeling, maar ook bijv. om puur technische zaken als beheersing van taal en stijlfiguren (waar het bij veel schrijvers aan ontbreekt zoals het veel koks aan vaardigheid ontbreekt of veel filmers aan techniek), vaardigheid en finesse.

Ik ben trouwens wel fan van interne dialogen, strubbelingen e.d. Meer dan alleen daden.

Waarom toch steeds uw eigen keuze willen doordrukken en leerlingen opleggen wat jíj goed vindt? Laat hen kritische wezens worden - en dat kan enkel door hen zelf te laten beslissen. Toen ik 15 was hadden wij een leeslijst vol zever. Verplicht. Ik had wel wat anders te doen dan Herman Brusselmans te lezen - ooit had ik daar al eens een boek van gelezen en ik wist genoeg. Ik weigerde wat dan ook nog van die leeslijst te lezen en las Dostojewski in vertaling, Boon, Claus, ... Dit tot grote razernij van mijn leraar. Ik kreeg strafstudie na strafstudie maar weigerde te plooien. Nog liever mijn woensdagnamiddagen opofferen dan opgelegd krijgen wat een andere vond dat ik moést lezen. Een - in mijn ogen - slecht boek lezen wou zeggen dat ik een - in mijn ogen - goed boek minder zou kunnen lezen in mijn leven.
Waarom dan bepalen wat een ander zou moeten lezen.
Misschien leest die leerling in heel zijn leven maar 1 boek, waarom dan zijn genot bederven omdat jij "The Da Vinci Code" een slecht boek vindt?
Als hij/zij erdoor plezier in lezen krijgt eindigt hij/zij misschien wel bij James Joyce ...

@dietzche: dan kun je dus nergens meer wat over zeggen. Je gebruikt een drogredenatie waarmee je evengoed kunt zeggen dat mensen beter naar Goede Tijden Slechte Tijden kunnen kijken dan naar het journaal omdat ze via gtst misschien wel zin krijgen in diepzinniger drama. Bij onderwijs hoort dat je scholieren helpt de weg te vinden. In een oceaan van slecht geschreven reut wijst een docen de weg naar de eilandjes van goede smaak en hoge kwaliteit.

Zoals je hierboven hebt kunnen lezen erken ik het feit dat het misschien beter is om iemand enthousiast te laten lezen, ondanks dat objectief te bepalen is dat De Da Vinci Code een flutboek is. De suggestie die hier is gewekt is dat het beter is een paar alternatieven voor te leggen en me gewonnen geven op het moment dat een scholier blokkeert: dan maar je vodje.

Als ik jouw verhaal lees, dan constateer ik overigens dat je leraar niet goed bij zijn hoofd was: scholieren die Boon, Claus en Dostojewski lezen, moet je koesteren. Waarschijnlijk las je boeken die hij/zij zelf niet kende en betekende je ijver extra werk. Tsja...

Ik onderstel dat alles te maken heeft met vergelijkingspunten.
Je kan maar iemand de weg naar een eiland tonen als je weet dat er vasteland bestaat (of het vasteland tonen als je ...).
Misschien is het niet slecht om de leerling in kwestie de "Da Vinci Code" te laten lezen en een vergelijking te laten maken met een ander boek.
Aan de docent zelf uiteraard om bij het lesgeven wat verder te denken om iemand tot kritisch denken te bewegen en te zorgen dat iemand niet verdrinkt alvorens het vooropgestelde eiland te bereiken

Hallo dietzsche,

twee dingen schieten mij binnen als ik je reactie lees... ten eerste voel ik me herinnert aan de antiautoritaire opvoeding toen pedagogen erover discuteerden of het niet een te sterk invloed op de zin van een kind is, wanneer je het aanmaant om aan een rode stoplicht te blijven staan... ten tweede vraag ik mij af, waarom je er zo een gewetensvraag uit maakt - waarbij je verklaringen met elkaar in strijd zijn - enerzijds beklaag je je verloren levenstijd, omdat je "slechte" boeken moest lezen, anderzijds propageer je, dat het lezen van amusement lectuur tot Joyce leidt...

... het valt mij moeilijk om mij te kunnen inleven...

Literatuur mag ook alleen plezier zijn

elly,
ik beklaag mij niet. Er werd mij een leeslijst gegeven waar ik niet mee akkoord ging - ik wist reeds op mijn 15e dat er een verschil was tussen Brusselmans en Boon. Ik heb geen enkele levenstijd verloren bij mijn weten. Ik heb echter genoeg mensen rondom mij gezien die een dégout hebben gekregen van lezen omdat ze tot zaken werden gedwongen.
Ik vind het geweldig om vrienden die in jàren geen boek hebben vastgehad aan het lezen te krijgen, louter door enthousiasme en inzicht in hoe mensen denken. Wat voor zin heeft het om iemand waarmee ik tot 6 uur 's morgens op café pinten drink "de Buddenbrooks" aan te raden?
Geef zo iemand echter "Naked Lunch" of "On the Road" mee en je kan opbouwen.
Ik propageer niet dat amusementsliteratuur tot Joyce leidt. Het ene volgt niet logischerwijze uit het andere. Ik zeg "wie weet ..."
Iemand die zin krijgt in lezen door amusementsliteratuur kan snel andere dingen ontdekken.

Ik denk - ter vergelijking - dat er niet veel mensen naar Rusland reizen om het Hermitage ginder te bezoeken als ze nog nooit een kader hebben gezien.
Maar als je hen geen kunst laat zien - hoe onnozel ook - zal er nooit een licht gaan branden.
Misschien dat men na 40 jaar zegt "waarom niet eens naar Rusland op reis gaan, en als we daar dan toch zijn ...?"
Het is geen conditio sine qua non maar "wie weet"

Er is een literair canon, er zijn bepaalde boeken waarover iedereen het eens is dat die tot de literatuur behoren, of ze die nou leuk vinden of niet, maar over een groter aantal boeken verschilt die mening. De Letteren en de Kunst zijn nou eenmaal subjectief, dat wat de een literatuur vindt zal een ander rotzooi vinden en andersom. Echt een formule om eens en voor altijd uit te maken wat wel en wat niet echt Literatuur is bestaat niet en zal er ook nooit zijn.

Ik begrijp wel dat ze ons op school het beste van het beste (naar hun mening dan) willen meegeven en niet iedere leerling zal dat leuk vinden, maar er is zoveel lesstof op school dat we niet leuk vinden maar toch moeten leren voor algemene kennis (zelfs al vergeten we dan later het grootste deel daarvan, maar goed). Zelf vond ik de boeken op mijn scholen meestal wel leuk. Ik heb de MAVO gedaan en daarna KMLO/TMLO. Alleen op de MAVO hadden we een verplichte leeslijst in het examenjaar. Eigenlijk waren dat er twee, we moesten kiezen uit jeugdboeken en volwassen boeken, bij elkaar tien lezen en verslagen inleveren. Later kregen we er vragen over die meetelden voor het examen. Ik heb er interessante boeken door leren kennen die ik anders nooit zou hebben gelezen. Natuurlijk was niet alles even leuk, maar toch een interessante ervaring. Ook bij de Engelse les mocht ik boeken lezen omdat ik het lesboek allang uit had, onze docent had Engelstalige klassiekers die ik nooit op die leeftijd had leren kennen zonder MAVO.

Ik denk dat het afhangt van je docenten, want ook onze docenten behandelden soms boeken die wij saai vonden maar draafden nooit door en deden nooit meer dan echt nodig was om zo'n boek minstens te begrijpen en lieten verder de keuze aan ons. Wij mochten voor het examenjaar Nederlands bv Baantjer lezen, was ook mijn keuze. Daarnaast waren er dan schrijvers als den Doolaard en boeken als Hersenschimmen wat verdere volwassen literatuur betreft. Mijn liefde voor literatuur en lectuur is nooit aangetast op school, het werd eerder dankzij mijn docenten aangevuld. Wat dat betreft heb ik echt geluk gehad met mijn vroegere docenten denk ik.

En wat lectuur en literatuur betreft, ik denk er soms over na, maar wanneer ik zelf echt geniet van een boek, maak ik er geen probleem van of ik nou literatuur lees of lectuur. Een van mijn favoriete auteurs aller tijden is Proust, maar op Sue Townsend ben ik net zo gek. Ik hou van beide genres. Moet toch ook kunnen. Soms wil ik iets om over na te denken en over weg te dromen, dan weer wil ik iets heel gemakkelijks en humoristisch. Er is maar weinig wat ik niet lees. Dat geldt denk ik wel voor veel lezers.

Ik denk overigens wel dat er iets van waarheid zit in het idee van het opbouwen van lezen. Mijn zoon las vroeger weinig, hij hield wel van boeken, maar dan moest ik ze voorlezen. Mijn dochter las ik ook vaak voor, maar dat weerhield haar er niet van om ook zelf te lezen, dat probleem had ik meer met mijn zoon. Hij bleek stripverhalen leuk te vinden, dus haalde ik allerlei strips voor hem. Daarna begon hij dankzij die stripverhalen allerlei korte boekjes te lezen en inmiddels leest hij bv 'De Hobbit' en hoofstukken uit 'De Silmarillion' uit zichzelf. Ik ben benieuwd tot wat voor lezer hij zich verder zal ontplooien. Wie weet zal hij ooit wel moeilijke literatuur gaan lezen. (velen zullen het niet met me eens zijn, maar ik beschouw persoonlijk een boek als 'De Sil' overigens ook als literatuur).

Een jaar of 22 geleden zat ik op de HAVO. In de 4e klas van de HAVO begon het lezen van de boekenlijst. Wat een vreselijke oefening in saai. Ik vond het echt het allerergste wat mij tot dan toe was overkomen. Erger nog dan frans, wat ik echt al heel erg vond.
Wat mij interesseerde was brommers, meiden en de plaatselijke kroeg (Gelukkig zagen mijn ouders dat ook, en stuurden mij naar de MTS, waar in ieder geval een van deze interesses werd bevredigd). Boeken en literatuur waren wel het laatste waar ik me om zou bekommeren.

In mijn beleving zijn er heel veel mensen die lezen in het algemeen, en literatuur lezen in het bijzonder schitterend vinden.Zij zouden het liefst de hele dag weggedoken achter een boek zich in een verhaal willen nestelen. Maar er zijn net zo veel, misschien wel meer, mensen die lezen echt vreselijk vinden. Een saai en langdradig tijdverdrijf, waarin leukere zaken gedaan hadden kunnen worden. Tegenwoordig brengt lezen mij veel plezier, maar dat is dus niet altijd zo geweest. Het zou denk ik helemaal geen kwaad kunnen om meer naar de leerling en iets minder naar een boekenlijst, met al dan niet literaruur erop, te kijken.

Nouja, bovenstaande is natuurlijk wel door mijn gekleurde (techneuten) bril bezien, dus wellicht niet helemaal objectief

@dietsche: die leraar wilde je Brusselmans laten lezen, en gaf je straf omdat je Boon, Claus en zelfs Dostojevski las? Of begrijp ik het nou verkeerd? Hij zou hartstikke blij moeten zijn, ik denk niet dat veel middelbareschoolleerlingen voor hun plezier lezen, laat staan Dostjevski en Boon. volgens mij was hij gewoon bang dat een leerling hem qua belezenheid zou voorbijstreven.