Literatuur: Wetenschap of kunst?

Hallo forumleden,

Over de definitie van literatuur bestaan veel onduidelijkheden. Één van de mogelijke definities die Wikipedia opwerpt is "het op een artistieke manier overbrengen van een boodschap". Zelf merk ik dat de boeken die mijn Nederlands docente literair noemt, in verhaalvorm geschreven zijn. Bij de technische vakken wordt literatuur uitgelegd als beschrijvingen van uitkomsten van wetenschappelijke onderzoeken. Zo kun je nadat je bij een onderzoek tot een conclusie bent gekomen je uitkomst vergelijken met de bestaande literatuur over dit onderwerp. Die literatuur kan ook studiemateriaal zijn. Aan deze literatuur is volgens mij niks artistieks. Ook is het niet verteld in de vorm van een verhaal. Er is hier volgens mij sprake van een groot verschil. Toch kan ik op internet niks vinden over twee verschillende categorieën binnen de literatuur waarbij het boek "Philosophiae Naturalis Principia Mathematica" van Isaac Newton bij de ene zou horen en "Ik, Jan Cremer" van Jan Cremer bij de andere. Zijn dit gewoon twee dingen die weinig met elkaar te maken hebben behalve dat ze beide geschreven zijn en daardoor dezelfde naam hebben of zijn er overeenkomstige eigenschappen? En komen ze elkaar tegen?

Een goeie vraag, literabitera, en welkom op het forum. Je merkt volledig terecht een verwarrende scheiding op tussen de twee (of meerdere) verschillende manieren waarop het woord "literatuur" gebruikt wordt: de kunstvorm enerzijds, en de wetenschap anderzijds. De laatste beperkt zich echter niet tot de wetenschap, maar wordt eigenlijk in een veel bredere context gebruikt met de definitie "al wat over iets geschreven is". In brochures en op websites, bijvoorbeeld, wordt de term veelvuldig op deze manier gebruikt. In de nog bredere zin van het woord is een brochure opzich al literatuur, enkel vanwege het feit dat het een tekst betreft die informatie of advies vertrekt, of zelfs iets probeert te verkopen.

De context is heel anders wanneer je docente Nederlands het over literatuur heeft. Dan gaat het inderdaad over teksten die vanwege bepaalde gewaardeerde artistieke eigenschappen hoog staan aangeschreven (zie ook: Wat is literatuur?), een onderwerp waarover literatuurwetenschappers het nooit eens zullen worden. Literatuur als kunstvorm heeft dan inderdaad niks met wetenschappelijke literatuur te maken, laat staan literatuur in de allerbreedste zin, behalve dat ze, zoals je al vermoedde, "beide geschreven zijn en daardoor dezelfde naam hebben".

Het verschil tussen de literatuur van Newton en die van Cremer zit inderdaad voornamelijk in het feit dat Ik, Jan Cremer verhalend is, en zich als een roman, als fictie, presenteert (een lastig voorbeeld omdat deze roman ook autobiografisch is). Die grens is niet altijd zo eenvoudig te trekken, omdat sommige wetenschappelijke teksten een meer verhalende vorm aannemen (vergelijk Newton bijvoorbeeld eens met Charles Darwin en zijn Origin of Species), en een romanschrijver of dichter in zijn werk net zo goed de discussie met de wetenschap aan kan gaan.

Ergens is het ook wel ironisch dat zowel de kunsten als de wetenschap onder de term "literatuur" opereren, gezien het feit dat deze vaak lijnrecht tegenover elkaar staan, het liefst niks van elkaar willen weten, zich tegen elkaar afzetten. Dat heeft ook mooie literatuur opgeleverd, om het maar weer even vanuit de context van dit forum te bekijken. Ik denk bijvoorbeeld aan Brave New World van Aldous Huxley en The Time Machine van H. G. Wells, waarin het thema van de degeneratie van de mensheid als gevolg van technologische ontwikkelingen centraal staat.

Heb ik het iets duidelijker voor je gemaakt, of is de verwarring alleen maar groter geworden? Eigenlijk had je het antwoord immers zelf al bedacht.

Nou, ik ben in ieder geval blij dat bevestigd is dat het een verwarrende scheiding is, maar ik moet zeggen dat ik het jammer vindt dat het twee definities zijn met dezelfde naam. De "Cremerliteratuur" is dus niet per definitie iets wetenschappelijks, maar 'slechts' kunst.

Misschien zou je wel kunnen zeggen dat de "Cremerliteratuur", en daarmee kunst, de wetenschap van de schoonheid is en daarom weer wel bij de "Newtonliteratuur" hoort. Tenslotte gaat het er bij kunst ook om dat je vernieuwende dingen maakt net zoals het er bij wetenschap om gaat dat je nieuwe dingen ontdekt. Dit gaat helaas niet op wanneer literatuur alles is dat geschreven is.