Ontstaan van gewoontes

Beste lezers,

Ik weet niet of mijn vraag onder de juiste categorie staat maar ik waag me er toch aan.
Ik ben op zoek naar een boek die de oorsprong beschrijft van allerlei gewoonten.
Waarom zet men een kerstboom? Waarom onder een ladder lopen je ongeluk brengt. Waarom een kapotte spiegel 7 jaar ongeluk brengt. Waarom men de hand op steekt bij een groet.
Als er iemand een boek weet met deze inhoud zou je me hiermee een enorm plezier doen.

mvg,
Murdock

Laatst bijgewerkt door Rob op 23 april 2012, 15:13.
Reden voor wijziging: Verplaatst naar non-fictie.

Ik zie dat een jaar na datum nog niemand reageerde, terwijl de vraag nochtans wel duidelijk is. Helaas is het antwoord minder voor de hand liggend.

Je noemt hier namelijk niet meteen gewoontes op, maar een combo van gewoontes, maatschappelijke normen, bijgeloof, ... Bijvoorbeeld niet onder een ladder lopen of een zwarte kat die ongeluk brengt, dat is eerder bijgeloof waarvan je de oorsprook in legendes en volksverhalen van vele generaties geleden moet zoeken. Waarom we elkaar een hand geven bij een begroeting: ten eerste is dit zeer cultuurgebonden (een kus op de wang is in de Benelux standaard, in sommige delen van de wereld is het onzedig) is een gebruik maar de lokale accenten en het feit dat meer en meer met oude normen en tradities gebroken wordt maakt het lastig om hier pasklare antwoorden op te geven. Sommige dingen zijn echt cultuurgebonden en nog eens bijgeloof ook: in een islamitisch huwelijk is het de gewoonte dat de man een glas kapotstampt onder de voet ; sommigen vermoeden dat dit een verwijzing naar het scheuren van het maagdenvlies is, doch er doen verschillende versies de ronde en in andere religies is dit gebruik niet meteen aan de orde. Over de achtergrond van de besnijdenis bij joden heb ik al diverse geheel contradictorische versies gehoord, en dat is dan zonder de groeiende beweging te vermelden die bewust met deze oude traditie breekt. Sommige gewoontes zijn dan weer aan je sociale achtergrond of subculturele affiliatie te maken, bijvoorbeeld de adellijke diners waar andere gewoontes gelden dan bij een gewoon familiediner.

Ik vrees dat als je zoiets in kaart wil brengen je dus niet alle antwoorden in een boek gaat vinden. Je hebt ten eerste teveel verschillende (sub)categorieën: etiquette, normen en waarden, tradities en gewoontes, religie, bijgeloof en volksgeloof, cultuurgebonden gewoontes. En in vrijwel elk geval gaan er ook mensen recht tegenin, waardoor nieuwe gebruiken en riten ontstaan. Om al die dingen in kaart te brengen zal je in diverse milieus, branches en culturen moeten duiken en opzoeken.




Laat me wel dit even vermelden: eerder dan de herkomst van normen en gebruiken, lijkt het me nuttiger ze in twijfel te trekken en te durven onder de loepe te nemen en afvoeren waar nodig. Heel wat normen en waarden in onze maatschappij zijn logisch in feite zinloos en zijn enkel een nodeloze restrictie in individuele ontplooiing. Bijvoorbeeld kledijvoorschriften per geslacht, het idee dat de man de vrouw moet benaderen bij romantische interesse en dat hiervoor bepaalde signalen of indicaties bestaan, het idee dat enkel vrouwen zich zouden moeten opmaken en mooi maken, het idee dat bepaalde sporten geslachtsgebonden zouden zijn of alleszins meer gericht op 1 bepaald geslacht, het idee dat je de tafel niet verlaat voor ieder gedaan heeft met eten en dat je wacht met eten tot ieder bediend is, het idee dat een simpele blote borst in een film de film ongeschikt maakt voor kinderen jonger dan X jaar, het idee dat elementen en symbolen van andere religies zouden provoceren wanneer ze in het openbaar gedragen worden, ...

en zo kan ik nog wel even doorgaan.

In feite zijn voor de meeste van zulke gewoontes geen rationele verklaringen, ander dan gewoonte en traditie. En het moment dat dit restrictief begint aan te voelen is het tijd om die gewoontes te durven in twijfel trekken en afvoeren waar nodig. Mensen zijn nog steeds heel conformistisch zonder het zelf te beseffen, en ik zou zeggen dat dit eerder zorgwekkend dan onschuldig is. Eerder dan de oorsprong van gewoontes en tradities lijkt het me tijd om die gewoontes en tradities eens te gaan wieden en enkel over te houden wat nodig is. Ik vrees dat heel wat van onze dagelijkse gewoontes als je het element "traditie" weglaat, rationeel geen steek houden en dus richting prullenmand verwezen mogen worden. Nu evolueert een maatschappij voortdurend, maar tegenwoordig grijpen meer en meer mensen naar conservatief denken terug, en dat is zeker geen geruststellende vaststelling. Dialoog over en afvoeren van overbodige ongeschreven regels lijkt me broodnodig, eens ze geklasseerd zijn als "afgevoerde oude gewoontes" kan je nog altijd gaan zoeken wie ze in de eerste plaats heeft bedacht ...