Spreekwoorden en zegswijzen

Het moeilijkste als je een vreemde taal leert is niet de grammatica of het inslijpen van woorden, maar de idiomatiek - beeldspraak die je niet kunt letterlijk vertalen. Helaas hulpen er gewone woordenboeken erg weinig bij.
Wat een geluk als je een moedertaler kunt vragen. ;)

Dus wil ik in die discussie graag de een of ander zin navragen dat ik tegenaan loop.

Nu heb ik in een discussie de volgende zin gevonden:

citaat van Ton: het gaat niet van een leien dakje.

Ben benieuwd naar je inlichtingen

Bedankt en groetjes,
Elly

Als iets van een leien dakje gaat, dan gaat het erg gemakkelijk, vlug, 'gesmeerd'. Als ik DBNL mag geloven, is de uitdrukking afgeleid van het feit dat daken gemaakt van leisteen, gemakkelijk iets van zich af laten rollen.

In de context van het bericht van Ton in de discussie Geleerd lezen, wil het dus zeggen dat het, bijvoorbeeld in de film Renaissance Man, niet gemakkelijk (een understatement) blijkt te zijn om een bij elkaar geraapt zooitje onderpresterende soldaat-studenten cultuur bij te brengen.

Hallo Rob,

danke je voor de uitlegging

Ik heb ook een paar vraagjes over Nederlandstalige uitdrukkingen:

- in "Koning van Katoren" van Jan Terlouw maakt de burgemeester van Uikumene zich klaar om "zichzelf een opstopper te geven", waarna Stach hem tegenhoudt. Wat is een opstopper?

- in het Engels kun je zeggen "he was every inch an athlete". Bestaat hier ook een Nederlandse uitdrukking voor?

Hallo Tamske,

wat je eerste vraag betreft, heb ik net vlug op Van Dale online nagekeken... Van Dale zegt, dat een opstopper een vuistslag is... valt dat te rijmen in de van jou genoemde context?

Wat "every inch an athlete" betreft, kom ik al snel uit op "van top tot teen een atleet", in het Vlaams "van kop tot teen", of het iets minder letterlijke maar wellicht meer idiomatische: "een atleet in hart en nieren".

Het komt oorspronkelijk uit Shakespeare's King Lear (Act 4, Scene 6):

KING LEAR:
Ay, every inch a king:
When I do stare, see how the subject quakes. [...]

Elly heeft helemaal gelijk dat spreekwoorden en dergelijke uitdrukkingen bijzonder moelijk zijn vooral als het Nederlands je moedertaal niet is. Vaak zijn woordenboeken uiterst onhulpzaam, zelfs gespecialiseerde 'spreekwoordenboeken.'

Een bron voor Nederlandse spreekwoorden en zegswijzen is de F.A.Stoett. Die leerde ik al toen ik studeerde in een cursus kennen. (nog eens bedankt, Chimaera voor de link)

Voor elke uitdrukking is er een verklaring in Nederlands en equivalente in het Engels, Duits en Frans. Een echte schat van taalgeschiedenis.
Het boek is oorsprongelijk van 1902, dus zijn vele zegswijzen nog veel ouder.

Wanneer ik een Nederlandse equivalent voor een Duitse uitdrukking zoek, vraag ik me altijd af, of de voorstellen van Stoett niet te ouderwets zijn en in het hedendaagse Nederlands miesschien niet meer gebruikelijk.

Maar eventuele problemen van de vertaling buiten beschouwing gelaten...
Voor het hedendaagse Duits heb ik vastgesteld, dat zegswijzen als idiomatische uitdrukkingen steeds zeldener worden gebruikt. Eigenlijk jammer, omdat ze de taal door hun beeldspraak zo levendig maken.

Hoe is dat in het Nederlands?